Evolutie

Schets van middenpaneel ‘Evolutie’, gemaakt door Rebecca

Als ik Piet Mondriaan zeg, waar denk je dan aan? De Stijl, Victory Boogie Woogie, streepjes en vakjes, geometrie, om maar eens wat termen te noemen. Maar wist je dat Mondriaan ook heel spiritueel was?

In het kunstmuseum Den Haag hangt het onderstaand schilderij van Mondriaan, genaamd Evolutie (1910-1911). Het drieluik stelt de drie fases van de mens voor het bereiken van spirituele ontwaking:

  1. Het meest linkse schilderij is de eerste fase: de mens is materialistisch. In het schilderij zie je dat de tepels en navel een driehoek naar beneden vormen: naar de aarde. Het lijkt alsof de vrouw slaapt en zich totaal niet bewust is van haar omgeving.
  2. Het rechtse schilderij is de tweede fase: de mens zit tussen twee fases in, is deels materialistisch, deels spiritueel. De driehoek is een zeshoek geworden en wijst zowel naar boven als beneden. Je ziet dat de vrouw al een iets meer alerte houding aanneemt. Zou ze al iets meer weten?
  3. Het middelste schilderij is de derde en laatste fase: de mens is ‘ontwaakt’ en kijkt met grote open ogen. Ook de driehoeken zijn allen naar boven gericht. De vrouw is wakker, aanwezig en bewust.
Evolutie – Piet Mondriaan (1910-1911)
olieverf – middenpaneel 183 x 87,5 cm, zijpanelen 178 x 85 cm
Kunstmuseum Den Haag

In dit schilderij zien we de uitingen van het theosofische geloofsovertuiging van Mondriaan, iets waar hij in hart en nieren aan is toegewijd. Hij is in 1908 lid geworden van de Theosofische Vereniging en hij beoefent ook yoga. Daarnaast schrijft hij veel brieven aan bekenden en familie, waarin hij over zijn vragen en hypotheses van het leven filosofeerde. Er is een project opgezet om deze brieven nader te onderzoeken en op den duur tentoon te stellen: Mondrian Papers.

Evolutie is het grootste schilderij wat Mondriaan ooit maakte en tevens het laatste met een mens en symboliek erin. In de jaren die volgen zal Mondriaan zich vooral focussen op het kubisme en zijn bekende geometrische vormen. Hij wordt hierin geïnspireerd door Pablo Picasso en Georges Braque, die op dat moment net als Mondriaan in Parijs wonen.

Piet Mondriaan is een van de weinige kunstenaars die via bijna alle (moderne) stromingen zijn eigen handelsmerk heeft gevonden. Via impressionisme, expressionisme, fauvisme, kubisme naar De Stijl en abstracte kunst.

Bloeiende appelboom – Piet Mondriaan (1912)
olieverf – 78,5 x 107,5 cm
Kunstmuseum Den Haag

Ik vind vooral het kleurgebruik van het schilderij ‘Evolutie’ prachtig. De diverse tinten blauw, die steeds lichter worden naar mate het spiritueel ontwaken nadert. Het zit vol energie. Het lijkt wel alsof de middelste vrouw zweeft vergeleken met de andere twee luiken. Wat zou ze zien? Waar zou ze aan denken? Dit is een typisch schilderij waar ik over kan blijven filosoferen.

Ik geloof dat kunst en filosofie onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Elke kunstenaar wil dat de bezoeker zo lang mogelijk naar zijn/haar schilderij kijkt en zoekt naar de betekenis achter het werk en blijft nadenken hierover. En dat maakt het juist zo interessant!

Ik vraag me af in welke fase Mondriaan zichzelf zou zien? Zou dit schilderij een soort zelfreflectie van dat moment zijn, door zijn reis door de stromingen heen? Is dit schilderij het beeld wat hij voor ogen heeft voor de mensheid? Of is het een gevreesd beeld: mensen die voor altijd ‘blind’ blijven en nooit spiritueel zullen ontwaken? Zou hij het moeilijk hebben gevonden om dit te schilderen, omdat hij direct hierna is gestopt met de symboliek portreteren?

Mijn docent Moderne Kunst zegt altijd: goede kunst geeft geen antwoorden, maar stelt enkel vragen. Nou, Piet Mondriaan… Mission accomplished! 🙂

Bronvermelding:
Gemeentemuseum.nl
Wikipedia.com
Piet Mondriaan, de man die alles veranderde – Waanders Uitgevers
Ons erfdeel – jaargang 1994 (digitaal)
MondrianPages.org